Palmachtigen, yucca, phormium
 

meer lezen over het toepassen van palmen en yucca? Klik op onderstaand artikel

 

 

     
   


Palmen voor een koel klimaat

We associëren palmen met verre reizen, tropische eilanden en vakantie. Maar binnen de grote groep van deze primitieve planten bevinden zich een aantal soorten welke van nature in gematigde klimaatstreken groeien. Met enige kunstgrepen zijn deze soorten ook in ons klimaat buiten te kweken en geven zo een extra dimensie aan onze buitenruimte.
Palmen zijn primitieve planten welke in de evolutie na de varens en palmvarens ontstaan zijn, ruim voordat er sprake was van loofbomen. Palmen kennen geen vertakking (op een enkele uitzondering na) en hebben meestal een groeipunt. Er zijn stamvormende en struikvormige soorten. Binnen de palmen valt verder onderscheid te maken tussen typen met waaiervormige bladeren en soorten met vedervormige bladeren. De sterkste soorten hebben een waaiervormig blad, maar ook binnen de vedervormige bladeren zijn enkele koudebestendige soorten te vinden. Blauwbladige soorten zijn minder geschikt voor ons klimaat omdat dit typisch soorten zijn uit woestijngebieden met een hoge instraling. Op internet doen verhalen de ronde over winterhardheid tot -10, -20 enz., maar deze gegevens moeten met een flinke korrel zout genomen worden omdat dat vaak veldgegevens zijn van het land van herkomst waar weliswaar soms koude nachten voorkomen maar de dagtemperatuur weer snel ver boven nul schiet. Een aanhoudende vorstperiode, zonder sneeuwdek, met een schrale noordoostenwind kan bij -10 meer schade veroorzaken dan een nacht met -20 in een droge omgeving.

Trachycarpus fortunei (Chinese waaierpalm )
Een van de sterkte stamvormende waaierpalmen is de Chinese waaierpalm, Trachycarpus fortunei. Een laboratoriumstudie naar de vorstbestendigheid van de Chinese waaierpalm in Princeps laat zien dat het wortelstelsel de zwakste schakel is in combinatie met de groeispeer. Trachycarpussen zijn soorten welke van oorsprong in relatief koele (berg)gebieden voorkomen met veel regen, mist en bewolking. Dat Trachycarpus slecht opgewassen is tegen hoge zomertemperaturen en aanhoudende droogte bleek wel in 2003 toen veel Trachy’s het zwaar te verduren hadden. In Zuid Europa zijn toen Trachycarpussen bij bosjes afgestorven en hier zag je dat de bladstelen veel korter werden en het blad steeds kleiner. In de regenrijke zomer van 2004 is de groei weer optimaal geweest. Oudere palmen in de volle grond gaan vanaf circa 1 meter stamhoogte jaarlijks bloeien. Zaadproductie is mogelijk mits er een mannelijk en een vrouwelijk exemplaar in de buurt is welke tegelijkertijd bloeien.
Zowel de Japanse als de Chinese waaierpalm wordt gezaaid (stekken of klonen is niet mogelijk, zodat elk individu genetisch verschillend is. Hierdoor kunnen er kleine verschillen in groeiwijze, groeihoogte en zelfs winterhardheid zijn).

Een 10 jaar oude Trachycarpus fortunei in de volle grond bij De Groene Toko

 

Trachycarpus wagnerianus (Japanse waaierpalm)
Persoonlijk vind ik dit de mooiste palm om bij ons buiten toe te passen. De Japanse waaierpalm heeft stijve, perfect ronde bladeren met prachtige ritmische insnijdingen op een stevige bladsteel. Deze plant heeft vaak een witte bladrand (op de foto versterkt door rijp in de winter). De bladeren zijn duidelijk kleiner en compacter dan die van zijn Chinese broertje. Hierdoor is de stormbestendigheid ook beter (minder inscheuringen). Deze palm is ook stamvormend. Let op dat palmen in pot veel minder vorstbestendig zijn als in de volle grond!

 

Yucca’s - Palmlelies

Yucca’s zijn van origine droogteplanten uit Noord Amerika. Typerend is de architectonische rozetvormige groeiwijze en de vaak opvallend stugge, zwaardvormige bladeren. Er zijn stamvormende soorten welke al of niet regelmatig vertakken en er zijn lage, clusterende soorten. Voor de tuincultuur zijn er diverse bondbladige variëteiten welke een extra kleuraccent geven, vooral in de winter omdat ze wintergroen zijn. Naast de symmetrische groeivorm en statige blad is de bloeiwijze van Yucca van veel waarde voor de tuin. De meeste Yucca’s bloeien niet elk jaar, maar als een rozet gaat bloeien wordt er een enorme vertakte bloeiwijze geproduceerd met massa’s grote, klokvormige bloemen. Ze zijn prachtig toe te passen als solitair of in groepen. Hieronder noemen we enkele aanbevelingswaardige soorten:

Yucca recuvifolia
Een zeer sterke stamvormende Yucca uit de westelijke kuststreken van Noord Amerika. Deze soort is goed herkenbaar aan de vorm van het blad, dit heeft de vorm van een omgekeerde curve (boog) : re – curvi – folia. De lange bladeren zijn blauwgroen tot zeegroen van kleur. Sommige (oudere) exemplaren hebben duidelijke lengte ribben op het blad. Oude bladeren sterven af en vormen een soort bladrok rondom de stam. Door deze (voorzichtig!) te verwijderen wordt de stam zichtbaar waardoor duidelijk wordt waar de naam ‘palmlelie’ vandaan komt. Yucca recurvifolia groeit meestal meerdere jaren achtereen vanuit een bladrozet zonder te bloeien. Na de eerste bloei vertakt de plant zich in twee of meer nieuwe rozetten. Elke rozet gaat weer een stammetje vormen. Op de lange duur ontstaat zo een meerstammige plant met meerdere bladrozetten. Vaak scheuren de oudste stammen op den duur in door het gewicht van alle bladrozetten. Dat is voor een groot deel te wijten aan ons natte klimaat. De aanzet van een oude bloeiwijze ligt enkele centimeters diep in de stam. Als deze aanzet verteert laat dit een holte in de stam achter waar regenwater in blijft staan. Dit veroorzaakt vaak rotting. Dit is te voorkomen door de bloeiwijze uiterlijk in augustus zo diep mogelijk te verwijderen zodat de plant nog wondweefsel kan maken. Een opening in de zijkant van de stam boren en het inbrengen van een stukje pvc-buis als drainage voorkomt ook de meeste schade. Nog beter is een groeiplaats te kiezen in de regenschaduw van een gebouw, schutting, overkapping of groenblijvende beplanting. Dit advies geldt voor alle stamvormende Yucca’s. Het kan dus enige jaren duren, maar als Y. recurvifolia gaat bloeien is het ook werkelijk zeer spectaculair wat u te zien krijgt. De soms tot 2 meter hoge bloeiwijze is vertakt en hangt vol met vele tientallen roomwitte, hangende klokken, voorzien van een donkerrode rand. Let op de scherpe bladpunten en bladranden. Oude planten kunnen 1.5 tot 2 meter hoog worden en vaak even breed. In onze tuin hebben we een bijzondere kleurvariëteit van de Y. recurvifolia die nog niet in vermeerdering is. De bladeren van deze variëteit zijn voorzien van banen in de lengterichting met verschillende tinten (licht)groen tot blauwgroen. Een naam hebben we nog niet maar bijzonder is hij wel.

Groep Yucca's bij De Groene Toko

 

Yucca gloriosa
Deze Yucca is eveneens stamvormend en heeft veel stijvere bladeren in vergelijking met Y. recurvifolia. Y. gloriosa vormt grote, statige rozetten met stugge blauwgroene bladeren. welke zeer exotisch aandoen. Het probleem met deze soort is dat hij meestal pas in oktober tot bloei wil komen. De bloeiwijze komt dan meestal niet goed tot ontwikkeling. Dit in tegenstelling tot Y. recuvifolia die meestal in de periode juni-juli bloeit. De echte Y. gloriosa is zeldaam. Meestal wordt Y. recurvifolia aangeboden onder deze naam.

 

Yucca gloriosa 'Variegata'
Dit is een geelbonte variëteit van Y. gloriosa. Bij deze soort zijn de bladranden voorzien van een brede gele band. Het is een zeer fraaie, in het oog vallende soort. Bijzonder geschikt als solitairplant. Nog mooier in groepen op een reliëfrijk stukje. Belangrijk is dat de bodem voldoende moet afwateren om wortelrot in de winter te voorkomen. Vreemd genoeg worden er soms planten aangeboden welke opgekweekt worden in gewone potgrond (= turf). Deze grond werkt als een spons, waardoor de planten vaak al de eerste (natte) winter het loodje leggen door inrotting. Onze planten kweken we op in een zandig, goed drainerend medium.

Yucca gloriosa Variegata copyright www.PerkGroen.nl

 

Yucca aloifolia (Spaanse banjonet)
Deze Yucca uit de Noordelijke staten van de V.S. groeit uit tot een vaak meerstammige hoge plant met harde scherpe bladeren welke strak gegroepeerd rondom de stam staan. De stam van deze soort kan 1 a 1,5 meter hoog worden in ons klimaat. Deze soort heeft bij ons al meermalen -15 overleefd op een goed gedraineerde bodem. Er bestaat ook een zeldzame bonte vorm; Y. aloifolia 'Marginata' (zie foto)

Yucca aliofolia Marginata (Variegata) copyright www.PerkGroen.nl

 

Phormium – Nieuw Zeelands Vlas

Phormium is een lid uit de familie van Agave en Yucca, ofschoon ze veel zachter blad hebben zijn de zwaardvormige bladeren kenmerkend. Phormiums zijn niet voor 100% winterhard, maar er zijn enkele soorten welke met enige bescherming tijdens strenge vorst het prima doen in ons klimaat. Phormium is ook een zeer sterke kuipplant waarbij vooral de grote soorten (tot 2 meter hoog en bloeiwijzen tot 3.5 meter hoog) in het oog springen. Phormium als kuipplant hoeft alleen bij aanhoudende vorst naar binnen, en dat mag een donkere schuur of garage zijn. Zelfs in de kuip verdragen ze vrij veel vorst, maar ze kunnen slecht tegen droge vrieswind uit het noordoosten! Er bestaan twee soorten (P. tenax en P. colensoi) met elk tientallen cultivars. De soort en vormen van P. tenax hebben stijver blad en zijn over het algemeen beter koudebestendig dan de soort en vormen van de lagere P. colensoi, vaak met slappe bladeren. De enorme bloeiwijze in de zomer bij oudere planten doet zeer exotisch aan. Aan een purperen tot zwarte stengel van 2,5 tot 3,5 meter lang vormen zich korte zijtakken met groepen roodachtige lange buisbloemen welke o.a. bezocht worden door nachtvlinders welke met hun lange roltong voor de bestuiving kunnen zorgen. Ook in ons klimaat vormen zich dan zaaddozen. De bloeiwijze doet ook wel denken aan die van Agave.

bladeren van enkele varieteiten van het Nieuzeelands vlas

 

Phormium tenax 'Variegata'
Een heel opvallende architectuurplant. De lange zwaardvormige bladeren staan in een waaier recht omhoog en zijn, vooral in de zomer, fraai gebandeerd, variërend van botergele zwaarden tot groene bladeren met enkele fijne gele lengtestrepen. Deze bonte vorm is minder geschikt voor een volle grond experiment, maar doet het des te beter in een grote kuip. Bij ons gaan de kuipen alleen tijdens aanhoudende vorst de schuur in en staan gedurende zachte perioden in de winter gewoon buiten. Deze plant wordt circa 1.50 – 1.80 hoog.

Collectie Phormiums van de Groene Toko

 

Phormium tenax 'Bronze'
Een opvallende plant met brons-koperkleurige bladeren. Een bijzondere bladkleur welke optische diepte geeft bij toepassing van een grote pol van deze soort in de tuin. Ook een grote jongen van 1.50 meter.

 

Phormium tenax 'Atropurpureum'
Een zeer fraaie Phormium met bruinpaarse tot donker koperkleurige stijve bladeren en bleoit in de zomer met roodachtige bloemen op paarsig blauwe stengels. Blijft iets kleiner dan de andere tenax-cultivars bij een hoogte van 1 – 1.30 m.

Habitus van Phormium tenax Atropurpureum De fraai gekleurde bladeren van Phormium tenax Atropurpureum

Regelmatig zijn andere Phormium-varieteiten verkrijgbaar

Dianella tasmanica
Deze kleinbloemige, Phormium-achtige plant is vernoemd naar Diana, de Romeinse godin van de jacht. Het is een prachtige plant voor een groeiplaats in de zon of halfschaduw. Deze groenblijvende, Tasmaanse plant breidt zich uit met ondergrondse rhizomen en laat gebogen, riemvormige bladeren oprijzen welke 60 cm lang en 2,5 cm breed kunnen worden. In de voorzomer komen de knikkende, stervormige, hardblauwe of paarsblauwe bloemen in vertakte pluimen tot 1 meter hoog tevoorschijn, gevolgd door glimmende, diepblauwe bessen. Een zeer fraaie plant voor een beschutte plek, want strenge vorst verdragen ze slecht. Een goed winterdek kan uitkomst bieden.